Agency-Accountability

Dit is onze Nederlandstalige en interpretatieve weergave van het Agency-Accountability Framework van Stewart Hilliard, ontwikkeld vanuit gesprekken met Michael Ellis en Forrest Micke.

Het framework biedt een manier om trainingsmethoden niet alleen te beoordelen op het directe gedragseffect, maar ook op de mate waarin de hond gebeurtenissen kan voorspellen en beïnvloeden, op zijn welzijn over langere tijd en op de gevolgen voor de mensen en dieren om hem heen.^{[1]Bron 1The Agency-Accountability FrameworkStewart HilliardNaar referentieblok}

Het is daarmee geen vaste trainingsmethode. Het is een beoordelingskader waarmee een trainingssysteem, interventie of omgangsvorm langs meerdere onderling verbonden maatstaven kan worden bekeken.

Binnen het framework wordt welzijn niet uitsluitend afgemeten aan de aanwezigheid of afwezigheid van stress. Belangrijker is of de hond begrijpt wat er gebeurt, wanneer het gebeurt en welke invloed zijn eigen gedrag op de uitkomst heeft.

Voorspelbaarheid maakt gebeurtenissen herkenbaar. Controle betekent dat de hond door zijn gedrag een gewenste uitkomst kan bereiken, een onaangename gebeurtenis kan stoppen of deze kan vermijden. Ook een inspannende of onprettige situatie kan daardoor beheersbaar blijven.

Instrumentele agency ontstaat wanneer de hond leert dat zijn eigen handelen verschil maakt. Een herkenbare respons leidt op betrouwbare wijze tot een bepaalde uitkomst.

Dat kan het verkrijgen van voedsel, spel of toegang zijn, maar ook het verminderen of beëindigen van druk. Het bepalende kenmerk is niet of de uitkomst uitsluitend aangenaam is, maar of de relatie tussen gedrag en gevolg duidelijk, leerbaar en bruikbaar is.

Een hond met instrumentele agency beschikt daarom over concrete gedragsopties waarmee hij situaties kan beantwoorden, in plaats van gebeurtenissen alleen passief te ondergaan.

Agency vereist geen onbeperkte vrijheid. Honden leven onvermijdelijk binnen grenzen die worden bepaald door veiligheid, samenleving, gezondheid en het huishouden waarin zij leven.

Beperkte keuze-agency betekent dat de hond binnen die grenzen nog steeds betekenisvolle opties heeft. De beschikbare keuzes hoeven niet onbeperkt te zijn, maar moeten voldoende duidelijk en werkelijk beschikbaar zijn om invloed te kunnen uitoefenen.

Een begrenzing is vanuit dit perspectief niet automatisch strijdig met welzijn. De relevante vraag is of de hond binnen het begrensde systeem begrijpt wat mogelijk is en over bruikbare manieren beschikt om met de situatie om te gaan.

Het welzijn van de hond wordt binnen het framework niet bepaald door één kort trainingsmoment. Een tijdelijke emotionele reactie moet worden bekeken binnen het bredere patroon van het leven van de hond.

Daarbij gaat het onder meer om veiligheid, voorspelbaarheid, beschikbare gedragskeuzes, herstel na belasting, toegang tot plezierige activiteiten en de vrijheid die door betrouwbaar gedrag mogelijk wordt.

Een interventie kan daarom niet uitsluitend worden beoordeeld op hoe zij er tijdens één herhaling uitziet. Ook de langere gevolgen voor functioneren, vrijheid, stabiliteit en levenskwaliteit moeten worden meegenomen.

Accountability verwijst naar de verantwoordelijkheid van de eigenaar of begeleider om de hond effectief en humaan op te leiden, het welzijn van de hond te bewaken en voorzienbare schade te voorkomen.

Die verantwoordelijkheid houdt ook in dat niet-handelen een keuze met gevolgen kan zijn. Wanneer onvoldoende training of begrenzing leidt tot aanhoudende stress, gevaar, ernstige beperking of verlies van toegang tot het dagelijks leven, moet ook dat worden meegewogen.

De eigenaar is daarmee niet alleen verantwoordelijk voor de gebruikte procedure, maar ook voor de kwaliteit en gevolgen van het volledige trainings- en leefsysteem.

Het welzijn van de hond kan volgens het framework niet volledig los worden gezien van het welzijn van de gemeenschap waarvan hij deel uitmaakt.

Daaronder vallen de lichamelijke, emotionele en economische gevolgen voor de eigenaar, andere mensen en andere dieren. Risico, voortdurende conflictbelasting, ernstige managementdruk en schade aan derden zijn daarom eveneens ethisch relevante uitkomsten.

Communale belangen vervangen het welzijn van de hond niet. Het framework vraagt juist om een beoordeling waarin de belangen van alle betrokkenen gezamenlijk worden meegenomen.

Het framework beschouwt aversieve controle niet per definitie als onverenigbaar met welzijn. De beoordeling hangt af van de manier waarop de procedure wordt ontworpen, aangeleerd en toegepast.

Aversieve controle moet volgens deze benadering plaatsvinden binnen een technisch ontwikkeld trainingssysteem, tegen een sterke achtergrond van positieve bekrachtiging en met duidelijke mogelijkheden voor de hond om de gebeurtenis te voorspellen, te stoppen of te vermijden.

De procedure moet proportioneel, begrijpelijk en effectief zijn. Onvoorspelbare, onontkoombare of slecht getimede aversieve gebeurtenissen ondermijnen juist de controle en agency waarop het framework zijn welzijnsbeoordeling baseert.

De onderdelen van het framework functioneren samen. Meer keuze is niet automatisch beter wanneer zij tot gevaar of chronische ontregeling leidt, en sterke begrenzing is niet automatisch verantwoord wanneer de hond geen begrijpelijke handelingsmogelijkheden heeft.

Een beoordeling vraagt daarom steeds naar het geheel: welke controle heeft de hond, welke keuzes zijn beschikbaar, wat zijn de gevolgen voor zijn leven, welke verantwoordelijkheid draagt de eigenaar en welke invloed heeft de situatie op andere betrokkenen?

Het framework probeert daarmee technische effectiviteit, welzijn en verantwoordelijkheid niet als afzonderlijke onderwerpen te behandelen, maar als onderdelen van dezelfde beoordeling.